Vijhonderd jaar strijd

Kort overzicht van de zapatistische strijd, gisteren en vandaag.

12 oktober 1992. Terwijl in beide Amerika’s enorme mobilisaties herinneren aan “vijfhonderd jaar inheems populair verzet van boeren en zwarten” valt in Chiapas een standbeeld. Dat van conquistador (veroveraar) Diego de Mazariegos, stichter van het kleine koloniale stadje San Cristobal de Las Casas, valt onder de mokers van een inheemse mars van meer dan 15 000 mensen, iets meer dan een jaar voor de zapatistische opstand.

“De Zapatisten, vrouwen en mannen, gingen vele jaren geleden niet in optochten, riepen geen ordewoorden, staken geen borden in de lucht, noch hun vuisten. Tot we op een dag toch manifesteerden. Toen op 12 oktober 1992 die van boven de vijfhonderd jaar vierden van de ontmoeting tussen twee werelden, viel, zonder veel commentaar, het standbeeld van de veroveraar. Of het weer werd rechtgezet is van geen belang. Nooit meer zullen ze de angst opnieuw oprakelen waar het symbool voor stond.” (Noot over de zapatistische methode, 3 mei 2015)

Waar komen de Zapatisten vandaan?

Ze zijn afkomstig uit een gekoloniseerde wereld, waar tot 1994 nog grote eigendommen en immense domeinen bestonden waarop de inheemse volkeren al honderden jaren in lijfeigenschap woonden. “Onze grootouders, onze overgrootvaders en overgrootmoeders zeggen ons dat de baas de eigenaar is van de fincas, van de grote domeinen, van verschillende fincas, van veel haciendas, van grote domeinen. Alle bazen hebben hun korporaals, hun lakeien en hun voormannen. Die drie, vier horen bij de baas. Ze zeggen ons dat er grote domeinen bestaan van 15 000, van 20 000 en van 25 000 hectaren. En dat er grote domeinen zijn met verschillende soorten arbeid. Zo zijn er domeinen waar het om koffie gaat, maar er zijn er ook met vee, maïs, bonen, suikerriet, … Gewoon, andere arbeid. Ze zeggen ons hoe de uitbuiting in zijn werk gaat. Ze zeggen ons dat er finqueros zijn, grootgrondbezitters die hen nooit betaalden. Heel hun leven lang hebben ze alleen maar gewerkt …” vertelt opstandige onder-bevelhebber Moisés in een tekst. Le monde est un grand domaine entouré de murailles. (De wereld is een groot domein omgeven door vestingmuren)

Daar zijn de eerste opstanden ontstaan. De eerste vlucht naar het woud op zoek naar gronden zonder bazen. De eerste boerenorganisaties. De eerste terugvorderingen van gronden. De gevangenis, de repressie. Tot de opstand.

“Antonio droomt dat de aarde die hij bewerkt hem toebehoort, hij droomt dat zijn zweet wordt betaald met rechtvaardigheid en waarheid, hij droomt dat er een school bestaat waar men geneest van onwetendheid en een geneeskunde die de dood op de vlucht jaagt, hij droomt dat zijn woonst wordt verlicht en dat zijn tafel zich dekt met spijzen, hij droomt dat zijn aarde vrij is en dat zijn volk kan regeren en zich regeren, hij droomt dat hij in vrede leeft met zichzelf en met de wereld. Hij droomt dat hij ervoor moet vechten om deze droom te verwezenlijken, hij droomt dat de dood noodzakelijk is voor het leven.

Antonio droomt en ontwaakt … Hij weet nu wat gedaan en hij ziet zijn vrouw gehurkt het vuur opstoken, hij hoort zijn zoon wenen, hij ziet de ochtendgroet van de zon en hij slijpt lachend zijn machete. Een wind steekt op die alles omver blaast; hij richt zich op en gaat de anderen tegemoet. Iets zegt hem dat wat hij wenst ook de wens is van vele anderen, en hij gaat naar hen op zoek.

Chiapas : le Sud-Est en deux vents, un orage et une prophétie, opstandige onderbevelhebber Marcos, augustus 1992.

Het EZLN en de zapatistische autonomie

Wat we zijn

“Wij zijn de zapatisten van het EZLN. Men noemt ons ook de “neozapatisten”. Goed dan, wij, de zapatisten van het EZLN hebben in januari 1994 de wapens opgenomen omdat we vonden dat we genoeg van hadden van al het kwaad dat de machtigen uitspoken, die ons voortdurend vernederen, ons bestelen, ons gevangen zetten en ons doden, zonder dat wat we ook maar zeggen er iets aan verandert. Daarom hebben we gezegd “Ya basta!”. Het is nu genoeg geweest! We zullen niet meer dulden dat ze ons kleineren en ons nog erger behandelen dan de beesten. En we hebben ook gezegd dat we democratie willen, vrijheid en rechtvaardigheid voor alle Mexicanen, zelfs als we vooral begaan zijn met het lot van de indiaanse volkeren. Want wij, van het EZLN, zijn bijna allemaal inheems, hier, uit Chiapas, maar we willen niet alleen strijden voor de inheemse volkeren van Chiapas, of voor de inheemse volkeren van Mexico, we willen allen samen strijden, samen met alle nederige en eenvoudige mensen zoals wij, die noodleidend zijn, die uitbuiting en diefstal ondergaan vanwege de rijken en hun slechte regering, hier in ons Mexico en in andere landen in de wereld. …”  Sixième déclaration de la forêt Lacandone

Sinds hun opstand bouwen de zapatisten aan hun autonomie …

Waar we nu staan

(…) “Goed. Laten we het eerst hebben over de zapatistische autonome opstandige  gemeenten. Het gaat om een vorm van organisatie die de gemeenschappen hebben gekozen om te besturen en om zichzelf te besturen, om sterker te staan. Deze bestuursvorm werd niet op mirakuleuze wijze uitgevonden door het EZLN, ze is het gevolg van verschillende eeuwen van inheems verzet en van de zapatistische ervaring, het is een vorm van gemeenschappelijk zelfbestuur. Het is dus niet alsof iemand van buitenaf komt regeren, het zijn de dorpen zelf die intern de beslissingen nemen, over wie bestuurt en hoe, en wie de beslissingen niet opvolgt wordt de laan uitgestuurd. Als de bestuurder de gemeenschap niet gehoorzaamt, krijgt hij een blaam, verliest zijn mandaat en iemand anders neemt de plaats in.” Sixième déclaration de la forêt Lacandone

Het EZLN heeft een officiële website, Enlace Zapatista waar alle aankondigingen verschijnen, evenals vertalingen. 

Het Nationaal Inheems Congres

Wat is het NIC (Congrès National Indigène) ?

“Het Nationaal Inheems Congres werd opgericht op 12 oktober 1996 om het huis te zijn van alle inheemse volkeren, dat wil zeggen, een plaats waar de oorspronkelijke volkeren de ruimte krijgen om solidair in overleg te gaan met elkaar, om hun strijd van verzet en opstand te verstevigen, met hun eigen vormen van organisatie, van vertegenwoordiging en besluitvorming. Het is een plaats voor de indianen die we zijn: wij zijn de oorspronkelijke volkeren, naties en stammen van dit land, Mexico, en we spreken de talen Amuzgo, Binnizá, Chinanteco, Chol, Chontal de Oaxaca, Chontal de Tabasco, Coca, Náyeri, Comcac, Cuicateco, Kumiai, Lacandón, Matlazinca, Maya, Mayo, Mazahua, Mazateco, Mixe, Mixteco, Nahua, Ñahñu, Ñathô, Popoluca, Purépecha, Rarámuri, Tepehua, Tepehuano, Tlapaneco, Tojolabal, Totonaco, Triqui, Tzeltal, Tzotzil, Wixárika, Tohono Oódham, Mame, Tlahuica, Guarijío, Sayulteco, Yaqui, Zoque. (…)”

Link naar een tentoonstelling over het NIC van het collectief El Cambuche, Toulouse le Congrès National Indigène.

“Wij, het Nationaal Inheems Congres, samen met de Inheemse Raad van Bestuur, NIC-IRB en samen met de zapatistische gemeenschappen, in de hoedanigheid van congres als we samenkomen, en in de hoedanigheid van netwerk wanneer niet, wij zijn het collectieve woord dat we ons niet alleen eigen maken, maar waarin en waarmee we ons verenigen, met de vastberadenheid dat ons verzet zal groeien in gelijke mate met de kapitalistische dreiging tegen ons leven. Want voor onze volkeren is het onmogelijk om ons over te geven, onszelf te verkopen of op te geven, als het erop aan komt moeder aarde en het leven te beschermen tegen de regeringen, bedrijven, militairen en drugscartels die haar als buit zien …” 

Uittreksel van de convocation à la 5e assemblée nationale du CNI

Enkele grote zapatistische initiatieven

Voor een gedetailleerde chronologie verwijzen we door naar de (franstalige) wikipediapagina Zapatisme.

1996-97: De “intergalactische” ontmoetingen

Vijfentwintig jaar geleden al was er in Parijs de vijfde europese ontmoeting van solidariteit met de zapatistische opstand (5e rencontre européenne de solidarité avec la rébellion zapatiste). Het EZLN publiceerde er een tekst en een oproep voor de “intergalactische ontmoetingen”, de Eerste verklaring van “la Realidad” tegen het neoliberalisme en voor de mensheid (Première déclaration de « la Realidad » contre le néolibéralisme et pour l’humanité). “Er woedt een nieuwe wereldoorlog, maar deze keer tegen de hele mensheid. Zoals in alle wereldoorlogen gaat het om een nieuwe verdeling van de wereld. Deze moderne oorlog die moordt en vergeet, heeft de naam “globalisering”. De nieuwe verdeling van de wereld is een concentratie van de macht bij de macht en een concentratie van de armoede bij de armoede. De nieuwe opdeling van de wereld sluit “minderheden” uit. Inheemsen, jongeren, vrouwen, homoseksuelen, lesbiennes, kleurlingen, immigranten, arbeiders, boeren; de meerderheden die de ondergrond van de wereld uitmaken, zijn onzichtbaar voor de macht die alleen overbodige minderheden ziet. De nieuwe verdeling van de wereld sluit de meerderheden uit …”

Na voorbereidende ontmoetingen op de vijf continenten, vond een “intercontinentale ontmoeting” plaats in Aguascalientes (vandaag Caracol) de la Realidad, Chiapas van 27 juli tot 3 augustus 1996. Deze historische ontmoeting gaf aanleiding tot wat later de “anti-globaliseringsbeweging” zou worden genoemd en tot deze zapatistische oproep, die nog steeds actueel is: de Tweede verklaring van La Realidad Deuxième déclaration de La Realidad. Die stelt voor om over te gaan tot “de organisatie van een netwerk van onze specifieke strijd en verzet. Een netwerk van verzet tegen het neoliberalisme, een intercontinentaal netwerk van verzet vóór de mensheid. Dit intercontinentale netwerk van verzet, dat de verschillen erkent en de gelijkenissen kent, zal andere vormen van verzet waar ook ter wereld opzoeken. Dit intercontinentale netwerk van verzet zal het middel zijn waarop de verschillende verzetsvormen zich kunnen beroepen en mekaar steunen. Dit intercontinentale netwerk is geen georganiseerde struktuur, heeft geen leidinggevend centrum, geen besluitvormend centrum, geen mandaat en geen hiërarchie. Het netwerk wordt gevormd door al wie verzet biedt.”

1999: 5000 zapatisten doorkruisen Mexico in het kader van een nationale bevraging in verband met de erkenning van de rechten van de inheemse volkeren en voor het einde van de uitroeiingsoorlog.

2001 : De Mars van de kleur van de Aarde

“Voor het eerst nemen de indiaanse volkeren het voortouw in een ruime nationale en internationale campagne die niet alleen de rechten en de cultuur van de inheemse volkeren onder de aandacht wil brengen, maar ook een andere manier om aan politiek te doen en om de macht het hoofd te bieden. De politieke partijen bleven duidelijk onder het niveau van de burgerbevolking, gedreven door de hoop van wat ze uit eigen kracht kan opbouwen.

Nunca mas un Mexico sin nosotros ! Nooit meer een Mexico zonder ons !

Link naar een franstalig artikel op lavoiedujaguar À vingt ans de la Marche de la couleur de la terre, les journées où tout le Mexique a vu et entendu les peuples indigènes

2003 : Geboorte van de “Caracoles”

De omvorming van de vijf “Aguascalientes” in “Caracoles” waar vanaf nu de “Junta de Buen Gobierno – Raden van Goed Bestuur” zitting hebben.

2005-2006 : De Zesde verklaring en “de Andere campagne”

De zesde verklaring van het Lacandonewoud (Sixième déclaration de la forêt Lacandone) verschijnt in juni 2005. Ze roept op tot een bundeling van de strijd aan de onderkant links, met uitsluiting van de electorale strijd.

Link naar een franstalig artikel op http://www.cspcl.ouvaton.org/spip.php?article343 

Na een aantal voorbereidende ontmoetingen begint dan een rondreis door de verschillende Staten van Mexico: de “Andere campagne” (l’Autre campagne). Zie ook de prachtige documentaire Viva Mexico!

2008 :Wereldfestival van de waardige woede

Festival mondial de la digne rage (2008) : “We zijn alleen en er rest ons niets anders dan onze waardigheid en onze woede. Woede en waardigheid zijn de reikende bruggen, ze zijn onze talen. Laten we goed luisteren, onszelf kennen. Laat onze moed groeien en hoop worden. Opdat we de oorspronkelijke waardigheid mogen terugvinden en een andere wereld het licht kan zien …”

21 december 2012 : Zowat 40 000 zapatisten vallen in de allergrootste stilte de steden binnen die ze tijdens de opstand van 1 januari 1994 bezet hielden. “HEBBEN JULLIE HET GEHOORD? Dit is het geluid van hun wereld die instort. Dit is het geluid van onze wereld die herrijst. De dag die was, was nacht. En ook de dag die zal zijn, zal nacht zijn. DEMOCRATIE! VRIJHEID! RECHTVAARDIGHEID!” communiqué 21 décembre 2012.

2013-2014 : L’Escuelita – Het Schooltje

“In augustus 2013 komen bijna tweeduizend personen uit Mexico en uit de rest van de wereld naar Chiapas om, uitgenodigd door het EZLN, deel te nemen aan het “escuelita zapatista – het zapatistische schooltje”. Tussen eind december 2013 en begin januari 2014 worden nog eens 5000 nieuwe “leerlingen” uitgestuurd naar de vijf caracoles om er naast de autochtonen in opstand in de leer te gaan. Met deze totaal onuitgegeven uitnodiging sturen de autonome gemeenschappen van Chiapas een sterke boodschap uit: twintig jaar na de gewapende opstand maken de “opstandelingen”, de gewapende mannen en vrouwen, slechts een klein deel uit van een grote vooral burgerlijke en landbouworganisatie met vele tienduizenden leden. Gedurende twee decennia hebben ze zich voortdurend gebogen over de manier van leven en van besturen vanuit de onderkant, vertrekkend bij “de meest nederigen”. Het gaat traag want de eigen autonomie uitvinden vraagt tijd, maar vandaag zijn ze klaar om hun ervaring te delen …”

La « Escuelita » zapatiste, symbole d’un nouveau virage dans la lutte des indigènes du Chiapas (Mexique)

Eind 2014 – begin 2015 : Wereldfestival van het verzet en de opstanden tegen het kapitalisme

Op uitnodiging van het EZLN en het NIC ontmoeten duizenden personen uit Mexico en uit de rest van de wereld mekaar om hun strijd te delen in de gemeenschappen van Xochicuautla (otomi gemeenschap van de Staat Mexico), van Amilcingo (nahua gemeenschap van Morelos), in de door het Onafhankelijke Volksfront Francisco Villa heroverde gebieden in het district Iztapalapa stad van Mexico, in de gemeenschap van Monclova (maya gemeenschap van Campeche), in het CIDECI (Inheems Centrum van Integrale Vorming) van San Cristobal de la Casas (vandaag een zapatistisch caracol) en in de caracol Oventic, (hoog Chiapas). De zapatisten staan er hun plaats af aan de vaders en moeders van het studentenverzet dat in Ayotzinapa werd onderdrukt (zes doden en 43 vermisten) en er volgt een wereldwijde golf van solidariteit met Ayotzinapa.

2016 en 2017 : Bewustzijn en Wetenschap (ConCiencias) en Gedeelde Kunst (CompArte) voor de mensheid

Een oproep aan alle kunstenaars en wetenschappers wereldwijd om hun visie te geven op de werelden van morgen.

8 maart 2018 : Eerste internationale bijeenkomst van vrouwen in verzet

Op uitnodiging van de zapatistische vrouwen wordt deze eerste ontmoeting georganiseerd in de caracole van Morelia. De documentaire erover vind je hier.

Een tweede internationale bijeenkomst van de vrouwen in verzet werd het jaar daarop georganiseerd. De woorden van de zapatistische vrouwen tijdens die ontmoetingen zijn te vinden hier voor de eerste en hier voor de tweede.

17 Augustus 2019 : 7 Caracoles erbij !

Zeven nieuwe caracoles komen erbij (Sept Caracoles supplémentaires) hetgeen het totaal op 12 brengt, en nog eens 4 nieuwe zapatistische autonome opstandige gemeenten (MAREZ Municipios Autónomos Rebeldes Zapatistas )

De kaart is van de Servicio Internacional para la Paz (SIPAZ).

Deze tekst is een vertaling van een tekst op de site van de Franstalige coördinatie (coordination francophone) voor de Belgische coördinatie, RAZB.